ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಅರೆ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಧೋರಣೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕೈಬರಹದ 'ಖಾನೇಶುಮಾರಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್' (ಮನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ) ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ 'ಇ-ಸ್ವತ್ತು' (ನಮೂನೆ ೯ ಮತ್ತು ೧೧) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಾರಸುದಾರರು ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಜಾಗದ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸದಿರುವುದನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಜಾಗಗಳನ್ನು 'ಖಾಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿ' ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Land Acquisition) ನಡೆಸದೆ ಅಥವಾ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ನೋಂದಾಯಿತ ಕ್ರಯಪತ್ರ ಅಥವಾ ದಾನಪತ್ರ ಪಡೆಯದೆ ಖಾಸಗಿ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 300A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯಿತಿಯು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ 'ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಅತಿಕ್ರಮಣದಾರ' (Illegal Trespasser) ಆಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
🔍 ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ: ಖಾನೇಶುಮಾರಿ ಮತ್ತು ಇ-ಸ್ವತ್ತು ನಡುವಿನ ಜೂಟಾಟ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಹಳೆಯ ಹಳ್ಳಿ ನಗರ್ತ (ಗ್ರಾಮಠಾಣ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮನೆ ಮತ್ತು ನಿವೇಶನಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೃಷಿ ಸರ್ವೆ ನಂಬರ್ ಅಥವಾ ಉಪ-ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿ ಕಚೇರಿಯ ಸೇಲ್ ಡೀಡ್ಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಇವುಗಳಿಗೆ ಖಾನೇಶುಮಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಕೈಬರಹದ ಮನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ (House List) ಏಕೈಕ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ (ಬಜೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಕೌಂಟಿಂಗ್) ನಿಯಮಗಳು 2006 ರ ನಿಯಮ 30ರ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹಳೆಯ ಕೈಬರಹದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ಇ-ಸ್ವತ್ತು ತಂತ್ರಾಂಶಕ್ಕೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ನಮೂನೆ-೯ (ಆಸ್ತಿ ವಿವರ) ಮತ್ತು ನಮೂನೆ-೧೧ (ತೆರಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ರಿಜಿಸ್ಟರ್) ನೀಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಆಸ್ತಿಗಳು ಇ-ಸ್ವತ್ತು ಪೋರ್ಟಲ್ನಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಸ್ ಬಾಕಿ ಇರುವಾಗಲೇ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟಿ, "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಗಿದೆ, ಈಗ ಏನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ತಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
⚖️ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವಾದವನ್ನು ಧೂಳೀಪಟ ಮಾಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳು
ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಬಂದಾಗ, ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಾಲೀಕರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು" ಅಥವಾ "ಈಗಾಗಲೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮುಖ್ಯ" ಎಂಬ ವಾದ ಮುಂದಿಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಾನ್ಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಈ ವಾದಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿವೆ:
ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪು: ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹರಿಯಾಣ ವರ್ಸಸ್ ಅಮಿನ್ ಲಾಲ್ (State of Haryana v. Amin Lal - 2024)
ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, "ಯಾವುದೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು) ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದೆವು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ 'ಅಡ್ವರ್ಸ್ ಪೊಸೆಷನ್' (Adverse Possession) ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಪಂಚಾಯಿತಿಯು ಎಷ್ಟೇ ವರ್ಷ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅದು ಅತಿಕ್ರಮಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪು: ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ವರ್ಸಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ (Vidya Devi v. State of H.P. - 2020)
ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಜಾಗವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋದರೂ ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆ (Limitation Act) ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅಕ್ರಮ ಅತಿಕ್ರಮಣವು ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ (Continuing Cause of Action).
ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪು: ಸುಖ್ ದತ್ ರಾವತ್ ವರ್ಸಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ (Sukh Dutt Ratra v. State of H.P. - 2022)
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂತ್ರಸ್ತ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟ್ ಒಂದೋ ಆ ಅಕ್ರಮ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದರದ ಪ್ರಕಾರ ೨ ರಿಂದ ೪ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ನಷ್ಟದಂಡವನ್ನು ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು.
📄 ಖಾನೇಶುಮಾರಿ ದಾಖಲೆಯೇ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಪುರಾವೆ
ಗ್ರಾಮಠಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಖಾನೇಶುಮಾರಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿ ರಶೀದಿ ಪಡೆದಿರುವುದು ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಪಂಚಾಯಿತಿಯೇ ಸ್ವತಃ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿ, ಈಗ "ಮಾಲೀಕತ್ವದ ನೋಂದಾಯಿತ ಪತ್ರ (Registered Deed) ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಎಸ್ಟೊಪ್ಪೆಲ್' (Doctrine of Estoppel - ಭಾರತೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 115) ನಿಯಮದಡಿ ಅಪರಾಧವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾನು ನೀಡಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ.
ಸಂತ್ರಸ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಇಂತಹ ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ:
- ✅ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 269 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಿಇಒ (CEO) ಅವರಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.
- ✅ ನೇರವಾಗಿ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 'ಘೋಷಣಾ ಮೊಕದ್ದಮೆ' (Suit for Declaration and Mandatory Injunction) ದಾಖಲಿಸಿ ನ್ಯಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು.
- ✅ ಸಮಂಜಸವಾದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಬೇಕು (ವಿಳಂಬವು ಅನುಕೂಲಕರವಲ್ಲ).
ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಖಾತರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವು ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ತೀರ್ಪುಗಳು ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿವೆ.
*ಈ ಲೇಖನವು ಕಾನೂನು ಮಾಹಿತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾಗಿ ವಕೀಲರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ.*
Post a Comment