ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಮಹಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ “ಅಜೀರ್ಣಪ್ರಭಾವಾ ರೋಗಾಃ” ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಅಜೀರ್ಣವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಮಾನವನು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾಹಾರ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಿದರೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಸುಧಾರಿಸಿ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.
ದಿನಪೂರ್ತಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಜೀರ್ಣಾಂಗಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗದೆ ಅಜೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ 15 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವುದು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಹವು ಮತ್ತೆ ಚುರುಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಏಕಾದಶಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು “ಹರಿದಿನ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ವೈಷ್ಣವ ಶಕ್ತಿ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ದಿನ ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಏಕಾದಶಿ ದಿನ ನಿರಾಹಾರದಿಂದಿದ್ದು, ದ್ವಾದಶಿ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ತೀರ್ಥ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಮುರಿಯುವುದನ್ನು ಪಾರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಂಬರೀಷ ಮತ್ತು ದುರ್ವಾಸರ ಕಥೆ
ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಅಂಬರೀಷ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂಬರೀಷನು ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳು ಅವನ ವ್ರತವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು.
ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ದುರ್ವಾಸರು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮರಳದೆ ಇದ್ದಾಗ, ವ್ರತಲೋಪವಾಗಬಾರದೆಂದು ಅಂಬರೀಷನು ಕೇವಲ ನೀರು ಕುಡಿದು ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ದುರ್ವಾಸರು ಶಾಪ ಕೊಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ವಿಷ್ಣುಚಕ್ರವು ಅಂಬರೀಷನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸರು ಅಂಬರೀಷನ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದರೆಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಥೆ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಏಕಾದಶಿಗಳು
ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 24 ಏಕಾದಶಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು:
ಕಾಮದಾ, ವರೂಧಿನಿ, ಮೋಹಿನಿ, ಅಪರಾ, ನಿರ್ಜಲ, ಯೋಗಿನಿ, ದೇವಶಯನಿ, ಕಾಮಿಕಾ, ಪುತ್ರದಾ, ಅಜಾ, ಪರಿವರ್ತನ, ಇಂದಿರಾ, ಪಾಪಾಂಕುಶ, ರಮಾ, ಪ್ರಬೋಧಿನಿ, ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಮೋಕ್ಷದಾ, ವಿಮಲಾ, ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಷಟ್ತಿಲಾ), ಜಯಾ, ವಿಜಯಾ, ಆಮಲಕೀ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯಾ ಏಕಾದಶಿಗಳು.
ಪ್ರತಿ ಏಕಾದಶಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಫಲಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಂಪ್ರದಾಯ ಭೇದ
ಸ್ಮಾರ್ಥ, ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ ಆಚರಣೆಯ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ದಿನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅರುಣೋದಯ ಕಾಲದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದೆಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿವೆ.
Post a Comment